Voordelen van schaalgrootte ter discussie

Download hier de PDF: Voordelen van schaalgrootte ter discussie

Voordelen van schaalgrootte ter discussie

Samenvatting
Aan de hand van enkele voorbeelden wordt bekeken in hoeverre schaalvoordelen zijn opgetreden bij het samenvoegen van organisaties. Ook in politieke kring wordt nu vaak openlijk getwijfeld aan de voordelen van schaalgrootte. Bij Philadelphia komt die discussie uitgebreid in de media. De overname van ABNAMRO door Fortis wordt uiteindelijk de absolute klapper. Een drama van internationale allure.

Voordelen van schaalgrootte ter discussie

Inleiding

Perikelen rond een tweetal fusies die recent zijn afgeketst (Philadelphia) of zijn doorgevoerd en weer ontbonden (Fortis en ABNAMRO) zetten het onderwerp fusies en overnames in de schijnwerpers.

Philadelphia

De discussie rond de voordelen van schaalgrootte is gevoerd bij gelegenheid van de fusie van Philadelphia met de Coöperatie Espria Woonzorg en de zorgorganisatie Evan Groep. Voor het eerst waren er uit politieke kring argumenten te horen die helder en duidelijk tegen de grote fusies waren gericht. In eerste instantie was er goedkeuring van het ministerie van WWI en zelfs van de NMA op 1 april, later is de fusie door Minister Vogelaar tegengehouden. Er werd gesproken over het ontstaan van een moloch. Het gaat om een nieuwe organisatie met 1.4 miljard € omzet, met 38.000 werknemers en met 225.000 klanten in 230 gemeentes. Een moloch is volgens van Dale iets waaraan alles wordt opgeofferd. Een heel treffende omschrijving die ons in dit geval ook keurig op het spoor zet van waar het feitelijk om gaat. De fusie is iets wat op zichzelf staat, de organisatie is belangrijk, de omgeving (dus de klant) veel minder. Aan het ontstaan van de moloch wordt alles opgeofferd. En waarom? Ook dit werd in de politieke discussie aangesproken. Het gaat om organisaties waarin de vraag of de effectiviteit en kwaliteit van de dienstverlening centraal staat, twijfelachtig is.

De AbVaKaBo sprak van megalomaan, weer volgens van Dale: iemand die van grootheidswaanzin bezeten is, lijdend aan grootheidswaanzin. Het gaat in ieder geval niet om markten en klanten, dus niets waar de maatschappij enig voordeel van heeft. Een poging het geheel te controleren lijkt de primaire ambitie, en mogelijk is er sprake van een stevig ego wat een uitlaatklep zoekt. Vroeger werd de discrepantie gezien als de relatie tussen ‘economies of scale’ en ‘economies of entrepreneurship’. Nu zou je de discrepantie eerder omschrijven als schaalgrootte en kwaliteit van de service. Overigens aangetoond in een onderzoek na een fusiegolf tussen ziekenhuizen. Er was geen sprake van kwaliteitsverbetering, wel van een toenemende bureaucratie en een grotere afstand tussen arts en patiënt. In algemene zin wordt de afstand tussen de werkvloer (het primaire proces) en de top als te groot gezien.

ABNAMRO

De huidige kredietcrisis is een teken aan de wand; een ongekend failliet van de heersende waarden en normen in het Internationale (financiële) zakenleven, waar het kaartenhuis nu in elkaar stort. Hier is schaalgrootte in ieder geval aan het eind van zijn Latijn. De ellende is overigens nog lang niet voorbij en gaat zeker een jaar of 5 doorwerken.

Het is duidelijk wie daar de dupe van wordt. Waar de bouwers van het kaartenhuis riant zijn beloond is het nu de burger die zich zorgen maakt over zijn zuurverdiende (spaar)geld bij een gerenommeerde financiële instelling. Een moeilijke zaak; dit kan eigenlijk niet. Het blind volgen van de jacht op schaalvoordelen heeft maatschappelijk uiteindelijk weinig voordeel gebracht. De overname van ABNAMRO door Fortis is een ongekend voorbeeld.

Wat schaalvoordelen; complete chaos is eerder het resultaat. Ook hier komt de rekening uiteindelijk bij werknemers en burgers te liggen. Van die beide groepen zijn de werknemers van ABNAMRO, na een lange periode speelbal van Fortis te zijn geweest, nu waarschijnlijk het best af. De uitspraak van Fortis net na de overname van ABNAMRO dat er geen behoefte was om mensen van ABNAMRO in de top van de nieuwe organisatie op te nemen is net zo verkeerd als de beslissing nu om niemand van de Fortis mensen die bij ABNAMRO werden gestationeerd te laten blijven. Ze zijn allemaal naar de bijna failliete tak van Fortis in België teruggestuurd. Bijzonder en natuurlijk ook niet fraai.

Conclusie

Maar als het om de ‘economies of scale’ gaat; ze zijn er vaak niet, feitelijke onbestuurbaarheid lijkt eerder het resultaat. In een artikel gaan we dieper in op de nadelen van schaalgrootte.

Drs. Robert J. (Bob) Fetter, oktober 2008

Onze producten: